IJzertekort herkennen – Symptomen en oorzaak

Wat is een ijzertekort?

IJzertekort is een veelvoorkomende vorm van bloedarmoede – een aandoening waarbij het bloed niet voldoende rode bloedcellen bevat. Rode bloedcellen vervoeren zuurstof door het hele lichaam.

Zoals de naam aangeeft, is ijzertekort een gevolg van onvoldoende ijzer in het lichaam. Zonder voldoende ijzer, kan het lichaam niet genoeg rode bloedcellen produceren die ze in staat stelt om zuurstof te vervoeren (hemoglobine). Met als resultaat dat je vermoeid en snel buiten adem raakt door een gebrek aan ijzer.

Een ijzertekort kan gewoonlijk weer op peil worden gebracht met behulp van ijzersupplementen. Soms zijn er extra testen of behandelingen nodig, vooral wanneer er een vermoeden bestaat van een interne bloeding.

De symptomen van een ijzertekort

De symptomen van ijzertekort kunnen zeer vaag zijn, vooral als het nog niet ernstig genoeg is om bloedarmoede ontwikkeld te hebben.

Sommige symptomen zijn:

  • Vermoeidheid.
  • Concentratieproblemen.
  • Problemen met het geheugen.
  • Minder vermogen om te bewegen.
  • Futloos haar of mogelijk haaruitval.
  • Nagels worden broos en breken of splijten gemakkelijk. Ze kunnen de vorm van een lepel krijgen of ribbelig worden.
  • Snij- en schaafwonden die er lang over doen om te genezen.
  • Pijnlijke tong.
  • Pijnlijke plekken in de mondhoeken.
  • Rusteloze benen (restless leg syndrom).
  • Baby’s met een ijzertekort ontwikkelen zich minder snel dan normaal.
  • Pica syndroom: Het verlangen naar of eten van vreemde stoffen, zoals klei, krijt of steenkool.

Wat is de oorzaak?

Een ijzertekort treedt op wanneer het lichaam niet genoeg ijzer heeft om hemoglobine te kunnen produceren. Hemoglobine is het deel van rode bloedcellen dat bloed zijn rode kleur geeft en deze in staat stelt om zuurstofrijk bloed door het lichaam te vervoeren.

Wanneer je niet voldoende ijzer binnenkrijgt, of teveel ijzer verliest, kan het lichaam niet genoeg hemoglobine aanmaken, en zal uiteindelijk resulteren in bloedarmoede.

Oorzaken van een ijzertekort zijn:

  • Bloedverlies. Het bloed bevat ijzer in de rode bloedcellen. Zodra je bloed verliest, verlies je daarmee ook ijzer. Vrouwen met heftige menstruatie lopen het risico een ijzertekort te ontwikkelen, omdat ze hierbij een hoop bloed verliezen. Langzaam en chronisch bloedverlies, zoals bij een maagzweer, kan een ijzertekort veroorzaken. Gastro-intestinale bloeding kan het gevolg zijn van regelmatig gebruik van een aantal vrij verkrijgbare pijnstillers, met name aspirine.
  • Een gebrek aan ijzer in het dieet. Het lichaam haalt regelmatig ijzer uit het voedsel dat we eten. Als je te weinig ijzer via voeding binnenkrijgt kan dit een oorzaak zijn van een ijzertekort. Een voorbeeld van ijzerrijke voedingsmiddelen zijn, vlees, eieren, bladgroente, en met ijzer verrijkt voedsel. Voor een goede groei en ontwikkeling hebben baby’s en kinderen ook ijzer uit hun dieet nodig.
  • Het lichaam kan geen of niet goed ijzer opnemen. Darmproblemen, zoals coeliakie, wat het vermogen van de darm om voedsel op te nemen ontregelt, kan leiden tot een ijzertekort. Als een deel van de dunne darm is omgeleid of verwijderd, dan kan dat de capaciteit om ijzer en andere voedingsmiddelen op te nemen beïnvloeden.
  • Zwangerschap. Zonder ijzersupplementen, krijgen veel zwangere vrouwen last van een ijzertekort. Tijdens de zwangerschap stijgt het bloedvolume om zo de groeiende foetus van hemoglobine te voorzien.

Risicofactoren

IJzertekort is een veelvoorkomende aandoening en kan bij zowel mannen als vrouwen van iedere leeftijd voorkomen. Sommige mensen lopen een groter risico op ijzertekort, dan anderen.

  • Vrouwen in de vruchtbare leeftijd.
  • Zwangere vrouwen.
  • Slechte voedingspatroon.
  • Mensen die vaak bloed doneren.
  • Zuigelingen en kinderen, met name die te vroeg geboren zijn of een groeispurt hebben.
  • Vegetariërs die vlees niet vervangen door ander ijzerrijk voedsel.

Als je een grote risico loopt op een ijzertekort, spreek dan met een arts om te bepalen of een bloedonderzoek of dieetveranderingen nodig zijn.

IJzertekort aanvullen

Uw arts kan vrij verkrijgbare ijzertabletten aanraden om het ijzerniveau in uw lichaam aan te vullen. Uw arts zal u laten weten wat de juiste dosis voor u is. IJzer is ook beschikbaar in vloeibare vorm voor zuigelingen en kinderen. Om de kans te vergroten dat uw lichaam het ijzer in de tabletten opneemt, kunt u worden geïnstrueerd om dit te doen:

  • Neem ijzertabletten op een lege maag. Neem indien mogelijk uw ijzertabletten in als uw maag leeg is. Omdat ijzertabletten uw maag kunnen verstoren, moet u uw ijzertabletten mogelijk bij de maaltijd gebruiken.
  • Neem geen ijzer met maagzuurremmers. Geneesmiddelen die de symptomen van maagzuur onmiddellijk verlichten, kunnen de opname van ijzer verstoren. Neem ijzer twee uur voor of vier uur na het nemen van maagzuurremmers.
  • Neem ijzertabletten met vitamine C. Vitamine C verbetert de opname van ijzer. Uw arts kan u aanraden om uw ijzertabletten in te nemen met een glas sinaasappelsap of met een vitamine C-supplement.

IJzersupplementen kunnen constipatie veroorzaken, in dit geval kan uw arts ook een laxeermiddel adviseren. Het ijzer kan uw ontlasting zwart kleuren, wat een onschadelijke bijwerking is.

Een ijzertekort kan niet van de ene op de andere dag worden verholpen. U moet mogelijk enkele maanden of langer ijzersupplementen gebruiken om uw ijzerreserves aan te vullen. Over het algemeen zult u zich beter gaan voelen na een week dat de behandeling gestart is. Vraag uw arts wanneer u uw bloed opnieuw wilt laten controleren om uw ijzergehalte te meten. Om er zeker van te zijn dat uw ijzerreserves worden aangevuld, moet u mogelijk een jaar of langer ijzersupplementen te innemen.

Onderliggende oorzaak van een ijzertekort behandelen

Waneer de ijzersupplementen het ijzerniveau in het bloed niet verhogen, is waarschijnlijk de bloedarmoede toe te schrijven aan een bloeding of opnameprobleem. Uw arts zal dit moeten onderzoeken en behandelen. Afhankelijk van de oorzaak, kan de behandeling van het ijzertekort bestaan uit:

  • Geneesmiddelen, zoals orale anticonceptiemiddelen, om zware menstruatie tegen te gaan.
  • Antibiotica en andere medicijnen voor de behandeling van maagzweren.
  • Chirurgie om een bloedende poliep, een tumor of fibroom te verwijderen.

Wanneer er sprake is van een ernstig ijzertekort, kan het noodzakelijk om ijzer intraveneus toegediend te krijgen, of kunt u een bloedtransfusie nodig hebben om het ijzerniveau en hemoglobine snel weer op peil te krijgen.

Waarden van een ijzertekort

Een bloedonderzoek kan uitsluitsel geven over de volgende waarden:

  • Grootte en kleur van rode bloedcellen. Bij een ijzergebrek zijn de rode bloedcellen kleiner en bleker van kleur dan normaal.
  • Hematocriet. Dit is het percentage van uw bloedvolume dat bestaat uit rode bloedcellen. De normale niveaus zijn over het algemeen tussen 34.9 en 44.5 procent voor volwassen vrouwen en 38.8 tot 50 procent voor volwassen mannen. Deze waarden kunnen veranderen afhankelijk van uw leeftijd.
  • Hemoglobine. Een lagere waarde van hemoglobine dan normaal kan wijzen op bloedarmoede. Een normale hemoglobine waarde wordt over het algemeen gedefinieerd als 13,5 tot 17,5 gram (g) hemoglobine per deciliter (dL) bloed voor mannen en 12,0 tot 15,5 g/dL voor vrouwen. Een  normale waarde voor kinderen varieert afhankelijk van de leeftijd en het geslacht van het kind.
  • Ferritine. Deze proteïne helpt ijzer in uw lichaam op te slaan, en een laag niveau van ferritine wijst gewoonlijk op een laag niveau van opgeslagen ijzer.

IJzerrijke voeding

Heb je genoeg ijzerrijk voedsel in je dieet? IJzer is een onmisbaar mineraal dat in elke levende cel in ons lichaam wordt aangetroffen. Het is een primair bestanddeel van twee eiwitten: hemoglobine en myoglobine. Hemoglobine is het deel van de rode bloedcel dat zuurstof naar de lichaamsweefsels brengt. Myoglobine is het deel van de spiercellen dat zuurstof vasthoudt.

De beste manier om ervoor te zorgen dat je niet tekort komt aan deze belangrijke voedingsstof is om elke dag voldoende hoeveelheden ijzerrijk voedsel te eten. Welke voedingsmiddelen hebben ijzer? Ik sta op het punt om mijn top gezonde ijzerrijke voedingsmiddelen, waaronder vlees, vis, bonen, noten, groenten en zelfs wat fruit te onthullen.

Welke voedingsmiddelen bevatten veel ijzer? Er zijn veel goede bronnen van ijzer om uit te kiezen, maar hier zijn een aantal van mijn favoriete gezonde voedingsmiddelen rijk aan ijzer:

1 Spirulina

1 ons: 8 milligram ijzer (44 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Spirulina is een blauwalg die bekend staat om zijn intense smaak en nog krachtiger voedingsprofiel. Slechts één ons voorziet bijna in de helft van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid ijzer. Als het gaat om vegetarische,  bronnen van non-heem ijzer, is spurilina zonder twijfel een superster. Het is ook rijk aan essentiële aminozuren, ijzer, eiwit, B-vitamines en vitaminen C, D en E.

2 Lever

85 gram biologische runderlever: 4,05 milligram ijzer (22,5 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Als het gaat om voedsel met ijzer, met name heemijzer (de makkelijker opneembare vorm), staat lever zeker bovenaan de lijst. Als je worstelt met wat voor vorm van bloedarmoede dan ook – een duidelijk teken van een ijzertekort – dan is dit waarschijnlijk het beste voedsel om te eten omdat het naast ijzer ook  foliumzuur en vitamine B12 bevat. Dit zijn de drie vitaminen en de mineralen u nodig hebt om bloedarmoede natuurlijk te overwinnen.

3 Grasgevoerd rundvlees

Eén mager grasbiefstuk (214 gram): 4 milligram ijzer (22 procent van aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Grasgevoerd rundvlees is een andere geweldige vleesbron van heemijzer en vele andere belangrijke voedingsstoffen. Het is zeker een van mijn persoonlijke favorieten als het gaat om ijzerrijk voedsel. Naast ijzer bevat grasrundvlees een hoger gehalte aan vitamine A en E, samen met antioxidanten tegen kanker, dan met graangevoerd rundvlees.

4 Linzen

½ kopje: 3,3 milligram ijzer (20,4 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Linzen zijn peulvruchten die een hoeveelheid non-heem ijzer per portie bevatten. Wat heeft het nog meer voor zin om linzen regelmatig in je dieet op te nemen, afgezien van hun hoge voedingswaarde? Ze zijn goedkoop en zeer veelzijdig.

5 Pure chocolade

28 gram : 3,3 milligram ijzer (19 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Wanneer je pure chocolade van hoge kwaliteit koopt, bevredig je niet alleen je zoete trek – je geeft je lichaam ook een aanzienlijke dosis ijzer. Alles wat u nodig hebt is 28 gram om bijna 20 procent van uw dagelijkse dosis ijzer binnen te krijgen. Dat is nog eens een gezonde dessert optie!

6 Spinazie

½ kop gekookt: 3,2 milligram (17,8 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Er is goede reden waarom Popeye sterker werd toen hij spinazie at. Dit bladgroen zit boordevol met ijzer en vele andere essentiële voedingsstoffen. Als een van de belangrijkste plantaardige bronnen van ijzer, eet je spinazie heerlijk rauw of gekookt. Als je het kookt, eet je uiteindelijk meer, omdat je zoveel kookt, wat nog meer ijzer per lepel betekent.

7 Sardines

1/4 kopje: 1,8 milligram (10 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Wat betreft de voedingswaarde van sardines zijn deze kleine vissen waarschijnlijk het meest bekend om hun hoge concentratie omega-3 vetzuren en vitamine D. Ze zijn ook een belangrijke bron van heemijzer. In de meeste supermarkten kruidenierswinkels zijn ingeblikte sardines gemakkelijk te vinden voor een zeer betaalbare prijs. Probeer ze toe te voegen aan sauzen, salades en pastagerechten.

8 Zwarte bonen

½ kopje: 1,8 milligram (10 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Zwarte bonen bevatten veel ijzer, eiwitten en vezels. Zwarte bonen leveren gefaseerd ” energie in de vorm van zetmeel, waardoor ze een uitstekende koolhydraatbron zijn voor iedereen die een vorm van insulineresistentie (het bloedsuikerverlagende hormoon) heeft, zoals mensen die in een voorstadium van diabetes zitten of diabetes hebben.

9 Pistachenoten

28 gram: 1,1 milligram (6,1 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Voedingsrijke pistachenoten voeren de boventoon als het gaat om mensen die op zoek zijn naar gezonde snack ideeën voor gewichtsverlies en gewichtsbeheersing. Slechts 28 gram, of 49 pistachenoten (een typische portiegrootte), levert ijzer en hoge gehalten aan vitamine B6 (25 procent ADH), thiamine (20 procent ADH) en koper (20 procent ADH). Pistachenoten zijn een van de beste ijzerbronnen.

10 Rozijnen

1/4 kopje: 1.1 milligram (6.1 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, ADH)

Een van de hoogtepunten van de voedingswaarde van rozijnen is hun aanzienlijk hoog gehalte aan ijzer per portie, met name voor een vrucht. Andere goede fruitbronnen van ijzer zijn onder meer pruimen en vijgen.

Tot slot

Als je een ijzertekort hebt, is het een goed idee om twee tot drie porties per dag van deze ijzerrijke voedingsmiddelen te consumeren.

IJzertekort symptomen bij vrouwen

Zwangerschap, ernstige menstruatiebloedingen en vleesbomen zijn allemaal redenen waarom vrouwen grotere kans hebben bloedarmoede door ijzertekort te krijgen.

Zware menstruatiebloeding treedt op wanneer een vrouw tijdens de menstruatie meer of langer bloedt dan normaal het geval is bij vrouwen. Volgens de Centra voor Ziektebestrijding en Preventie duren typische menstruatiebloeding 4 tot 5 dagen en varieert de hoeveelheid bloedverlies van 2 tot 3 eetlepels. Vrouwen met een overmatige menstruele bloeding bloeden meestal meer dan zeven dagen en verliezen twee keer zoveel bloed als normaal.

Zwangere vrouwen zullen zelfs eerder bloedarmoede als gevolg van een ijzertekort hebben omdat zij grotere hoeveelheden bloed nodig hebben om hun groeiende baby’s te steunen.

Een echografie van de bekkenregio kan een arts helpen de bron van het overmatig bloeden tijdens de menstruatie van een vrouw, zoals vleesbomen zoeken. Net zoals bloedarmoede als gevolg van een ijzertekort, veroorzaken vleesbomen vaak geen symptomen. Ze treden op wanneer spiertumoren in de baarmoeder groeien. Terwijl deze gewoonlijk niet kankerachtig zijn, kunnen zij zware menstruele bloedingen veroorzaken die tot de bloedarmoede kunnen leiden.